Türkiye’de denizcilik mevzuatı, özellikle amatör denizciler ve şişme bot kullanıcıları için zaman zaman karmaşık görünebilir. Botunuzun boyu, motorunuzun gücü veya motorun çalışma prensibi (elektrikli/benzinli), "Bağlama Kütüğü" yani halk arasındaki adıyla liman kaydı zorunluluğunu doğrudan etkiler.
Bu yazıda, şişme bot kategorilerinden motor limitlerine kadar tüm yasal detayları inceleyeceğiz.
Şişme botların üzerinde bulunan CE plakalarında yer alan bu harfler, botun hangi deniz ve rüzgar koşullarına dayanıklı olduğunu belirler. Ancak unutulmamalıdır ki; kategori tek başına liman kaydı zorunluluğunu belirlemez, kayıt zorunluluğu botun boyuna ve motor gücüne bağlıdır.
A Kategorisi (Okyanus): 8 bofor üzerindeki rüzgarlara ve 4 metreyi aşan dalgalara dayanıklı, uzun yolculuklar için tasarlanmış botlardır.
B Kategorisi (Açık Deniz): 8 bofora kadar rüzgar ve 4 metre dalga yüksekliğine uygun botlar.
C Kategorisi (Kıyı Suları): Kıyı suları, körfezler, göller ve nehirlerde kullanım için tasarlanmıştır (6 bofor rüzgar, 2 metre dalga). Çoğu kaliteli şişme bot bu kategoridedir.
D Kategorisi (Korumalı Sular): Küçük göller ve nehirler gibi korunaklı sular için uygundur.
Türkiye’de yürürlükteki mevzuata göre liman kaydı kriterleri şunlardır:
Benzinli motorlarda 9.9 HP ve üzeri güçteki motorların kullanıldığı tüm tekneler/botlar, boyuna bakılmaksızın liman kaydına tabidir. Ancak uygulamada, 2.5 metrenin üzerindeki botlarda kullanılan tüm motorlu sistemler için liman başkanlıkları kayıt evraklarını sorgulamaktadır.
Bu en çok karıştırılan konulardan biridir. Mevzuat "motor gücü" üzerinden gittiği için elektrikli motorlar da birer sevk sistemidir. Eğer botunuzun boyu 2.50 metrenin üzerindeyse, motorunuz ister elektrikli ister benzinli olsun, liman kaydı yaptırmanız yasal bir zorunluluğudur.
Evet. Liman kaydı sırasında motorun faturasıyla birlikte CE Uygunluk Belgesi (Declaration of Conformity) mutlaka istenir. Bu belge, motorun Avrupa standartlarına ve güvenlik normlarına uygun olduğunu kanıtlar. CE belgesi olmayan bir motoru (elektrikli dahil) sisteme kaydettirmek mümkün değildir.
Boyu 2.50 metreden kısa olan botlar (jetski ve benzerleri hariç) kural olarak muaf tutulsa da, üzerine 9.9 HP veya daha güçlü bir motor taktığınızda "özel tekne" statüsüne girer. Bu durumda liman başkanlığına giderek motor üzerinden bir kayıt oluşturmanız veya botun teknik kütüğünü işletmeniz gerekir. Ancak genellikle 2.50 altındaki botlara bu güçte motor takılması üretici tarafından tavsiye edilmez.
Botunuzun boyu 2.40 metre ve motorsuz (veya düşük güçlü elektrikli) olsa dahi, isteğe bağlı olarak liman kaydı yaptırabilirsiniz. Mevzuat, muafiyet sınırının altındaki deniz araçlarının sahiplerinin talebi doğrultusunda Bağlama Kütüğü’ne kaydedilmesine engel teşkil etmez.
Mülkiyet Hakkı: Botun size ait olduğunu resmi makamlar nezdinde kanıtlar.
Çalıntı Durumu: Botunuz çalınırsa, seri numarası ve kayıt bilgileri sistemde olduğu için bulunma ihtimali artar ve yasal süreç hızlanır.
İkinci El Satış: Kayıtlı bir botu satmak, alıcıya güven verir ve noter kanalıyla resmi devir yapılmasını sağlar.
Yasal Güvenlik: Sahil Güvenlik denetimlerinde ceza yeme riskini ortadan kaldırır.
Evrak Süreci: İlk kayıt esnasında fatura, CE belgesi ve ölçüm raporu gibi belgelerin toplanması zahmetli olabilir.
Satış Masrafı: Satış yaparken noter harcı ve ruhsat yenileme ücretleri çıkar.
Bağlama kütüğü ruhsatnameleri (Liman Kayıt Belgesi) artık süresiz veya çok uzun süreli (genellikle 5 yıl) düzenlenmektedir. Ancak her yıl "vize" yaptırma zorunluluğu yoktur. Yıllık harç ödemesi ise teknenin boyuna göre değişir. 5 metrenin altındaki botlar genellikle yıllık bağlama kütüğü harcından muaftır, sadece ilk kayıt ve ruhsatname çıkartma masrafı ödenir.
| Durum | Liman Kaydı Zorunlu mu? | Not |
| 2.50m altı + Motorsuz + Motorsuz | Hayır | İsteğe bağlı yapılabilir. |
| 2.50m üstü + Her türlü motor | Evet | Elektrikli/Benzinli fark etmez. |
| 9.9 HP ve üzeri motor | Evet | Bot boyu ne olursa olsun. |
Boyu 2,50 metrenin altındaki botunuz için isteğe bağlı liman kaydı yaptırmak istediğinizde CE belgesi ibraz etmeniz zorunludur. Ancak birçok üretici veya ithalatçı, bu boydaki botlar mevzuatta 'kapsam dışı' kabul edildiğinden müşterilerine CE belgesi sunmaz. Bu nedenle, satın aldığınız ürünün Avrupa standartlarında üretildiğinden emin olmanız büyük önem taşır. Fishika markalı 2,50 metre altı tüm botlarımız Avrupa standartlarına uygun olarak üretilmekte olup, isteğe bağlı liman kaydınızı sorunsuz bir şekilde yapabilmeniz için CE belgesi ile birlikte gönderilmektedir.
Editörün Notu: Denizde huzurlu bir seyir için sadece botunuzu kaydettirmekle kalmayın; can yeleği, yangın tüpü ve düdük gibi zorunlu emniyet ekipmanlarını da botunuzda mutlaka bulundurun.
Okurlarımızdan ve denizciliğe yeni adım atanlardan gelen en kritik soruları sizin için yanıtladık.
Soru: Liman kaydı işlemlerinde bot ve motor faturalarının kendi adıma mı düzenlenmiş olması gerekir?
Cevap: Evet. Sıfır bir bot veya motor aldığınızda, ilk liman kaydı (Bağlama Kütüğü tescili) yapılırken sunacağınız faturaların mutlaka başvuruyu yapan kişi (veya şirket) adına düzenlenmiş olması gerekmektedir. Fatura başkasının adınaysa ilk kayıt işlemi doğrudan sizin adınıza gerçekleştirilemez.
Soru: İkinci el, daha önce liman kaydı yapılmamış bir bot aldım. Faturası benim adıma değil, kendi adıma liman kaydı yaptırabilir miyim?
Cevap: Doğrudan yaptıramazsınız. Faturası başkasının adına kesilmiş ve daha önce hiç liman kaydı görmemiş bir deniz aracını kendi adınıza tescil ettirebilmek için, faturada adı geçen ilk sahibin önce kendi adına kayıt yaptırması gerekir. Kayıt tamamlandıktan sonra noter aracılığıyla size resmi satış (Zilyetlik Devri) yapmalıdır. Güvenliğiniz için ikinci el bot alırken liman kaydının tam olmasına her zaman dikkat etmelisiniz.
Soru: Liman kaydı yapılmış bot ve motor setimde, mevcut motorumu yeni bir motorla değiştirdim. Liman kaydımı güncellemem gerekir mi?
Cevap: Kesinlikle evet. Bağlama Kütüğü Ruhsatnamesi üzerinde sadece botunuzun değil, motorunuzun markası, modeli, gücü ve seri numarası da resmi olarak işlenmiştir. Motoru değiştirdiğinizde, yeni elektrikli veya benzinli motorunuzun faturası ve CE belgesi (Uygunluk Beyanı) ile birlikte liman başkanlığına başvurarak ruhsatnamenizi mutlaka güncellemelisiniz. Sahil Güvenlik denetimlerinde motor seri numarası eşleşmezse ciddi yaptırımlarla karşılaşırsınız.
Soru: D kategorisi bir bota liman kaydı yaptırdığımda, botu yine sadece korumalı sularda mı kullanabilirim? Cevap: Evet. Liman kaydı yaptırmak, botunuzun CE tasarım kategorisini ve yapısal limitlerini değiştirmez; sadece mülkiyetini resmileştirir. D Kategorisi (Korumalı Sular) için üretilmiş bir şişme botu, resmi ruhsatı olsa dahi açık denizde kullanmak yasalara aykırıdır ve can güvenliğiniz için büyük risk oluşturur. Deniz şartlarınıza uygun kategoride (A, B veya C) bir bot seçimi hayati önem taşır.
Soru: Motor beygir gücü 10 HP'nin üzerine çıkarsa kaptanlık belgesi (ehliyet) almam gerekir mi?
Cevap: Evet. Yürürlükteki mevzuatımıza göre, 10 HP ve üzeri (10 beygir dâhil) güce sahip motorlu deniz araçlarını kullanabilmek için Amatör Denizci Belgesi (ADB), yani amatör kaptanlık ehliyeti almanız yasal bir zorunluluktur. Motor gücünüz 9.9 HP ve altındaysa bu belgeyi alma zorunluluğunuz bulunmamaktadır.
Soru: İç sularda (göl, nehir ve barajlar) kullanılacak deniz araçları için liman kaydını nereye yaptırmam gerekir? Cevap: Deniz kıyısı olmayan iç sularda (doğal veya suni göller, baraj gölleri ve nehirler) kullanılacak bot ve teknelerin bağlama kütüğü kayıt işlemleri, denizlerdeki gibi doğrudan liman başkanlıkları yerine genellikle o bölgeden sorumlu olan ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş Belediye Başkanlıkları tarafından yapılmaktadır.
Eğer bulunduğunuz bölgedeki (veya botu kullanacağınız iç suyun bağlı olduğu) belediyenin "İç Sular Bağlama Kütüğü Ruhsatnamesi" düzenleme yetkisi yoksa, işlemler yetkilendirilmiş en yakın Liman Başkanlığı veya Ulaştırma Bölge Müdürlüğü aracılığıyla gerçekleştirilir. Başvuru öncesinde yerel belediyenizin ilgili birimini arayarak yetki durumunu teyit etmeniz, evrak sürecinizi önemli ölçüde hızlandıracaktır.
